Gedeelde Waarde en Co-innovatie

De benadering van gedeelde waarde (Creating Shared Value) en co-innovatie zijn twee grote hefbomen om de Inkoopfunctie te transformeren tot motor van groei en duurzaamheid. Door nauw samen te werken met leveranciers kunnen ondernemingen niet alleen hun kosten en processen optimaliseren, maar ook innovatieve oplossingen ontwikkelen die waarde creëren voor alle stakeholders: klanten, medewerkers, lokale gemeenschappen en het milieu. In dit artikel ontdekken we wat het begrip gedeelde waarde inhoudt, hoe co-innovatie een prestatiekatalysator vormt en hoe deze benaderingen kunnen worden geïmplementeerd in het kader van een Verantwoorde Inkoopstrategie.

Wat is gedeelde waarde?

Het concept van gedeelde waarde (gecreëerd door Michael Porter en Mark Kramer) bestaat erin de rol van de onderneming in de samenleving te herdenken door haar economische doelstellingen af te stemmen op sociale en milieuvoordelen. Concreet:

• Creatie van economische waarde: het concurrentievermogen verbeteren, innoveren in producten en diensten, kosten verlagen, processen optimaliseren.
• Creatie van maatschappelijke waarde: bijdragen aan lokale ontwikkeling, het milieu beschermen, het welzijn van gemeenschappen waarborgen en tegelijk inspelen op de behoeften van de klanten.

In tegenstelling tot filantropie of « defensieve » MVO impliceert gedeelde waarde dat de kernactiviteiten (productie, distributie, inkoop, enz.) worden herschikt om gelijktijdig financiële en maatschappelijke voordelen te genereren. De Inkoopfunctie speelt als sleutelschakel tussen de onderneming en haar leveranciers een doorslaggevende rol om deze gedeelde waarde doorheen de toeleveringsketen tot stand te brengen.

Co-innovatie: een hefboom voor competitiviteit en duurzaamheid

Definitie van co-innovatie

Co-innovatie bestaat erin leveranciers, klanten en soms andere partners (start-ups, onderzoekscentra, ngo’s…) te betrekken bij het ontwerp en de verbetering van producten, diensten of processen. Zij is gebaseerd op een logica van samenwerking, informatie-uitwisseling en collectieve creativiteit.

Waarom co-innoveren met leveranciers?

• Innovatie versnellen: leveranciers, dicht bij het terrein, beschikken vaak over technische expertise en originele ideeën. Door hen heel vroeg te betrekken kan de time-to-market worden verkort en kunnen onderscheidende oplossingen worden ontwikkeld.
• Risico’s en investeringen delen: de ontwikkeling van nieuwe projecten brengt kosten en onzekerheden met zich mee. Co-innovatie laat toe om middelen te bundelen en expertise te diversifiëren.
• Extra waarde creëren: door samen te werken is het mogelijk om producten of diensten te ontwerpen die beter beantwoorden aan de behoeften van de eindklanten en daarbij duurzaamheidscriteria integreren (eco-design, circulaire economie, enz.).
• De leveranciersrelatie versterken: co-innovatie bevordert een klimaat van vertrouwen en wederzijdse erkenning, gunstig voor langetermijnpartnerschappen en voor het ontstaan van andere projecten.

Een gedeelde-waarde- en co-innovatie-aanpak opzetten in de Inkoop

Kansen identificeren

• Analyse van de interne behoeften: de strategische projecten of operationele uitdagingen van de onderneming opsommen (vermindering van de koolstofvoetafdruk, nieuwe materialen, digitalisering, enz.).
• Kartering van het leverancierspanel: de sleutel-, strategische of innovatieve leveranciers identificeren met sterk technologisch potentieel of een bijzondere expertise.
• Beoordeling van de maatschappelijke uitdagingen: bepalen hoe elk project een positieve impact kan genereren (jobcreatie, sociale inclusie, vermindering van vervuiling, enz.).

Leveranciers selecteren en betrekken

• Selectiecriteria: voorbij prijs en kwaliteit, criteria opnemen die verband houden met innovatiecapaciteit, MVO-cultuur, bereidheid tot samenwerking en financiële stabiliteit.
• Onderhandeling en contractering: voorrang geven aan stimulerende contracten, met deling van intellectuele eigendom, billijke verdeling van de voordelen en wederzijdse engagementen (opleiding, data delen, R&D).
• Animatie van het ecosysteem: ontmoetingsruimten creëren (hackathons, co-creatie-workshops, innovatiebeurzen), de uitwisseling van ideeën en transparantie aanmoedigen.

Co-innovatieprojecten beheren en sturen

• Agile-methode: korte experimenteercycli (proof of concept, prototypes) en snelle feedback bevoordelen.
• Risicodeling: de R&D-kosten verdelen, governance-regels van het project formaliseren, een collaboratieve beslismodus bepalen.
• Opvolging en evaluatie van de vooruitgang: specifieke prestatie-indicatoren opzetten (vooruitgang van het project, gerealiseerde besparingen, vermindering van de koolstofvoetafdruk, klanttevredenheid, enz.).
• Interne en externe communicatie: vooruitgang valoriseren, successen en lessen delen, de verspreiding van goede praktijken binnen de onderneming en naar andere leveranciers aanmoedigen.

Voorbeelden van velden geschikt voor co-innovatie

Eco-design en circulaire economie

• Ontwikkeling van duurzamere producten, gebruik van gerecycleerde of biogebaseerde materialen, modulair ontwerp om reparatie of recyclage te vergemakkelijken.
• Opzetten van recyclagelussen of reverse logistics (inzameling en valorisatie van afval).

Digitalisering en automatisering

• Ontwerp van digitale tools om productie, distributie en voorraadbeheer te optimaliseren.
• Ontwikkeling van voorspellende algoritmen om storingen te anticiperen, doorlooptijden te verkorten of energieverbruik te optimaliseren.

Energie en hulpbronnen

• Het delen van energie-infrastructuren, warmtekrachtkoppeling, oplossingen voor recuperatie van restwarmte.
• Innovaties op het gebied van energieopslag, waterwinning en -behandeling, elektrificatie van transport.

Diensten en nieuwe bedrijfsmodellen

• Van een verkoopmodel van producten overstappen naar een dienstenmodel (verhuur, onderhoud, pay-per-use), met aandacht voor de duurzaamheid van de uitrusting.
• Co-ontwikkeling van collaboratieve platforms tussen meerdere actoren in de waardeketen.

Sleutelelementen voor succes

• Betrokkenheid van de directie en strategische afstemming: een echte aanpak van gedeelde waarde en co-innovatie moet op het hoogste niveau van de onderneming worden ondersteund, met duidelijke doelstellingen en passende toewijzing van middelen.
• Vertrouwen en transparantie: co-innovatie steunt op uitwisseling van gevoelige informatie (R&D-data, feedback). De partners moeten zekerheid hebben over de vertrouwelijkheid en over een eerlijke verdeling van de winsten.
• Organisatie en competenties: inkopers opleiden in technieken van collaboratief projectmanagement, begrip van MVO-uitdagingen en nieuwe technologieën. Inkopers moeten in staat zijn om ecosystemen te animeren en als facilitator op te treden.
• Sturing door prestaties: KPI’s definiëren (gerealiseerde besparingen, adoptiegraad van nieuwe producten, maatschappelijke impact, enz.) en regelmatig de vooruitgang meten om resultaten te valoriseren en de strategie indien nodig bij te sturen.
• Langetermijnvisie: de creatie van gedeelde waarde en co-innovatie vergen tijd en een duurzame vertrouwensrelatie. Financiële winsten en maatschappelijke impact worden geleidelijk opgebouwd, project na project.

Samengevat

Gedeelde waarde en co-innovatie vormen twee belangrijke assen om de Inkoopfunctie te laten evolueren naar een werkelijk strategische en duurzame rol. Door hun leveranciers te betrekken bij een proces van wederzijdse waardecreatie kunnen ondernemingen:

• Hun kosten optimaliseren en tegelijk hun milieu-impact verminderen,
• Sneller innoveren om maatschappelijke uitdagingen en consumentenverwachtingen te beantwoorden,
• Hun leveranciersrelaties versterken door een klimaat van vertrouwen en samenwerking te creëren,
• Bijdragen aan een meer solidaire, circulaire en hulpbronnen-respecterende economie.

Voor professionals en studenten van de Inkoopfunctie vraagt deze benadering nieuwe competenties op het vlak van collaboratief projectmanagement, partnerschappelijke onderhandeling en evaluatie van maatschappelijke impact. Zij opent eveneens boeiende perspectieven om de manier waarop ondernemingen hun aankopen ontwerpen opnieuw uit te vinden, en bevordert de co-creatie van innovatieve en verantwoorde oplossingen, ten dienste van zowel economische prestaties als het algemeen welzijn.